Service design: het Virtueel Informatie Centrum van Naturalis

Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis heeft op het gebied van informatievoorziening en kennisoverdracht aan een zeer breed publiek vaak de bakens ver over de tot dan toe bekende horizon gezet. De innige samenwerking met andere Leidse musea, zoals het Rijksmuseum voor Volkenkunde en het Rijksmuseum van Oudheden, in het project ‘museumkennis’ is daar een goed voorbeeld van. Met de participatie in het RNA-project en meer recent het door de Europese Commissie gefinancierde STERNA-project laat Naturalis zien dat het de bakens wil blijven verzetten. Het STERNA-project probeert een grote diversiteit van erfgoedcollecties op een betekenisvolle manier met elkaar te verbinden, niet door een gemeenschappelijke structuur af te dwingen, maar door achterliggende referentiestructuren (thesauri, gecontroleerde vocabulaires) op een intelligente manier te koppelen. De ingeslagen weg past perfect bij de meer semantische koers die de avantgarde van het het Web is ingeslagen en de resultaten zijn nu al veelbelovend.

Voordat het zover was heeft Naturals met zijn partners gestalte gegeven aan een visie op informatievoorziening die vooral werd gedreven door de behoefte van een brede gebruikersgroep. Tegenwoordig wordt het ontwikkelen van een dergelijke informatiedienst ‘service design’ genoemd, maar enkele jaren geleden was die term nog geen mode.

De door Naturalis ontwikkelde informatiedienst werd in het kader van de samenwerking met Volkenkunde en Oudheden een gemeenschappelijke dienst. De gedachte erachter was eenvoudig. Laat gebruikers vragen stellen, probeer die vraag te beantwoorden op basis van aanwezige kennis en, indien de kennis niet aanwezig is, zorg dat je de benodigde kennis verkrijgt. Door de kennis aan het systeem toe te voegen verkrijg je een kennissysteem dat zichzelf in het gebruik verrijkt.

Flowchart Virtueel Informatie Centrum Naturalis
Flowchart Virtueel Informatie Centrum Naturalis

Het principe bleek redelijk succesvol. Toch bestond er bij Naturalis de behoefte om het te laten onderzoeken, om het ‘service design’ te testen. De toenmalige adjunct-directeur Dirk Houtgraaf heeft mij gevraagd deze test uit te voeren en er een rapport over te schrijven. Een plezierig voorrecht en een leuke opdracht.
Voorblad Rapportage Virtueel Informatie Centra
Voorblad Rapportage Virtueel Informatie Centra

Het rapport is enkele jaren geleden geproduceerd en alvorens het online aan te bieden heb ik het op relevantie onderzocht. Al weerspiegelt het niet meer geheel de actuele stand van zaken bij Naturalis en de projectpartners, het leest nog steeds als een goede leidraad en ‘case study’, aan de hand waarvan informatiediensten in musea kunnen worden onderzocht. Het document kan ook nuttig zijn als voorbeeldcasus bij het voorbeeld van informatiebeleid, of het schrijven van een informatieplan. Daarom heb ik het ongewijzigd als downloadbaar PDF document klaargezet.

Eelco Bruinsma, Rapportage Virtuele Informatie Centra. PDF document, 343 KB


Via de documentenpagina op

Visual explanations


Model at Pieterburen, Netherlands. Image: Eelco Bruinsma
Polluting activities, a tank with nasty liquid appears on the scene

Visualizations are great. Especially models, whether real, or virtual. This showcase at the seal rehabilitation and research centre in Pieterburen, Netherlands, is a fine example. The model sets out to capture the source of the pollution that threatens the seals in the Waddenzee [Wikipedia definition:  The Wadden Sea is the name for a body of water and its associated coastal wetlands lying between a section of the coast of northwestern continental Europe and the North Sea.]. At least, the way it was perceived and pictured in the seventies of the 20th century. In that sense the showcase is slightly outdated now, and the global threat to the environment, and hence the Wadden Sea, has obtained a different dimension.

In a way the model is reassuring, because it shows us a type of pollution that can easily be managed. A little petrochemical plant, near a small harbor with a cute and pittoresque draw bridge. Some people pottering around in a rather harmless looking factory which now would fall under the protection of monument law as industrial heritage. The water is drab, oily and green, ready to work it’s way north along the Dutch coast, heading for the seals that are basking in the morning sun on their sandbanks, unaware of the threat.

Ominous steel containers with dangerous toxic oily stuff!

Still, this visual explanation worked well and was clearly tuned to the visitors of the centre, … then. A more realistic representation of the Rotterdam Botlek area would not have had much added value. And it surely would have needed a much bigger showcase.

Pittoresque, but highly polluted harbour
Pittoresque, but highly polluted harbour

In itself, for those who remember Thunderbirds (1.0 that is) these images can invoke the thrill of anticipation. Big prolonged explosions, a highly toxic chemical compound that is threatening to spill into the harbour, the high-pitched sound of the engines of Thunderbirds 1 and 2 hovering over the area while Mr Tracy is co-ordinating the mission on Thunderbird Island with majestic calm.

Art in Brussels


Figurine in pavement, Brussels
Figurine in pavement, Brussels

During a lunchbreak at the EU 7th Framework Programme evaluations in Brussels last year my wife and I were walking around looking for a restaurant when we stumbled upon this enigmatic piece of multi-coloured pottery, embedded in the pavement, near the fountain on a small square.


Was it the work of some surviving surrealist?

I wonder how long it will last.

Fun with Cintiq 12 wx


sardine tins with fossil, cat, and locomotive
sardine tins with fossil, cat, and locomotive

Well … what a great buy! In the midst of drawing a lot (a little more than 50) of freehand style icons with a worn Wacom tablet till my hand cramped it became obvious that drawing on a tiny area of plastic while staring at a screen was not something one should do for days on end. It was time to take a deep breath and order a Cintiq 12 wx tablet.

A beautiful box arrived and was unpacked immediately. Productivity shot through the roof. As did the fun in doodling, and emptying old boxes with pencil sketches, scanning them and going over them again. Directly on the image, amazing!

It takes a bit of time and attention to calibrate the digital pen. I redo it often because I change the angle of the tablet often, depending on the time of day and the incidence angle of the light.

The tablet is best used together with an 21 inch screen where I keep palettes and other open applications like the Winamp player (always tuned to “Lush: mostly female voices with an electronic influence” from Soma FM.

The Cintiq (people pronounce it as ‘syntique’, stressing the second syllable like ’boutique’) is incredibly precise and causes less stress and eye-sore. It’s especially fun to tinker around with the least pretentious images, like the silly tinned objects in this post. But it suits my 3D app just as well.
Not planning to make a habit of writing product reviews, this could be the exception that confirms the rule.