Korte presentatie Teylers Museum 14/01/2011

Oval room of Teylers Museum today.
Image via Wikipedia

Haarlem, Teylers Museum 14/01/2011

Beste Marjan en organisatoren van deze middag, dank voor de uitnodiging.

Geachte aanwezigen.

Vandaag wordt aandacht besteed aan de resultaten van een boel denkwerk. Maar ook van overleg, ontwikkelwerk en vooral een onvermoeibaar oplossen van problemen die zich keurig in donkere hoekjes schuilhielden en met duivelse precisie tevoorschijn sprongen.

Hulde aan de projectleider, Geert-Jan Janse, die, eenmaal in het diepe gegooid, heel snel heeft moeten leren zwemmen.

Teylers Universum is ontwikkeld in een periode waarin de wereld van het erfgoed en het digitale en alle combinaties van die twee begrippen een groeispurt doormaakte.

Waar je eerst, een jaar of 5 – 6 geleden, met geheven hooivork achtervolgd werd als je suggereerde dat er bij de grote kennisbehoefte die bij grote projecten paste ook gebruik gemaakt kon worden van kennis en expertise die niet toevallig gebonden was aan instellingen, maar als vrije entiteiten in de buitenwereld leefden, daar tuimelt de erfgoedgemeenschap nu over en door elkaar als het winkelpubliek tijdens de Dolle Dwaze Dagen van de Bijenkorf om een stukje 2.0 te bemachtigen, de omslag is totaal.

Teylers Universum kijkt in feite al weer over deze horizon heen, want hoewel het 2.0 – aspect in het project, vooral als interne eigenschap is ingebakken, daar wordt toch eerst ruimte gegeven aan het verhaal verteld door de mensen die jaren lang intiem met de collecties zijn omgegaan.

Precies om die reden noemden wij dat deel van het project “narratio”, een prachtige, aan de retoriek ontleende term. Vervolgens krijgt iedereen de ruimte om te kopiëren, plakken, te linken, te posten, te bloggen en te tweeten. En feedback wordt op prijs gesteld, vooral als die bestaat uit transcriptie van de gepresenteerde bronnen, het museum biedt alle ruimte aan vrijwillige crowdsourcing.

De kiem voor het project Teylers Universum is al aanwezig in een aantal andere projecten. Zoals het RNA project, waarbij geëxperimenteerd werd met het semantisch verbinden van uiteenlopende collecties op uiteenlopende locaties; en het STERNA project, gefinancierd door de Europese Unie omdat het ingrediënten bevat, bijvoorbeeld ontsluiting door referentiestructuren en niet door afgedwongen standaardisatie, die Europeana in de toekomst een flexibeler basis kunen geven.

Twee dingen speelden bij het bedenken van Teylers Universum een rol:

1. de behoefte aan een nieuwe architectuur voor het denken over en omgaan met de collecties; een architectuur die, zoals zoveel wat er nu gebeurt, nog steeds berust op het concept dat door Vannevar Bush in 1945 in “As We May Think” (HTML versie van het artikel), gepubliceerd in de Atlantic Monthly, is omschreven.
2. de behoefte aan een instrument en een omgeving om onderbelichte delen van de collectie aan het licht te brengen op een associatieve manier die het proces van het ontdekken eerder benadrukt, dan dat het een systematisch georganiseerde, tot in de kleinste details beschreven, presentatie is. Aan het nu opgeviste materiaal valt nog veel te ontdekken.

In dat laatst schuilt ook de samenhang met het mentale, culturele en filosofische universum van Pieter Teylers. En dat Universum manifesteert zich in de meest geconcentreerde vorm in de Ovale Zaal, het geesteskind van Martinus van Marum en uitgevoerd door Leendert Viervant.

Je zou kunnen zeggen dat Teylers de bestaansvoorwaarden en de omtrekken van het universum schiep. Zijn dood was de oerknal die het universum deed ontstaan, maar het was Van Marum die het als een klein godje vulde met spullen; een godje dat snel gepikeerd raakte als niet alles ging zoals hij het zich dat had voorgesteld.

Van Marum geeft bovendien de menselijke kleur aan Teylers wetenschappelijk en filosofisch Universum. Zo’n man die met vrijwel iedereen overhoop ligt om zijn ideëen uit te kunnen voeren moet je koesteren. Met het laten bouwen van de meest prestigieuze, de grootste, de krachtigste en de mooiste electriseermachine van zijn tijd streeft hij naar de status van wetenschappelijk wereldleider.

Wat een teleurstelling voor hem dat Alessandro Volta met een lullig en onoogelijk apparaatje van twee stapels metalen plaatjes met vochtige zure lappen ertussen die droom in één klap in duigen sloeg. Deze letterlijke tegenpolen staan vlak bij elkaar in het museum en maken nu ook deel uit van het project Teylers Universum. De reactie van Van Marum was eenvoudig en heel menselijk: “nou … laat dan maar zitten”, hij wijdde zich vanaf dat moment uitsluitend nog aan de botanie.

Ik vond het zelf een geweldige ervaring om samen met Geert-Jan Janse door Viervant’s tekeningen te gaan om de eerste selectie voor Teylers Universum te maken. Ten eerste om dat het voor een kunsthistoricus toch altijd weer leuk is met origineel materiaal te werken en ten tweede, omdat het zo ongelofelijk levensecht is.

Het zijn niet alleen vaardige architectentekeningen. Het is vooral ook de rijkdom in de marges, de berekeningen, de schattingen van de kosten – van timmerlieden tot spijkers -, de lijstjes met benodigde materialen en de vergelijkingen van maat en schaal, meestal in zwierig potlood, of inkt toegevoegd. Al deze sporen roepen boven het papier de schim op van een man die ervoor moest zorgen dat alles op tijd èn binnen een afgesproken budget moest worden uitgevoerd, wetende dat dat niet altijd zou kunnen lukken.

Dat in papier opgeslagen leven wacht er nu op om door u en iedereen met gevoel voor erfgoed ontdekt te worden. Het materiaal weerspiegelt in zekere zin het project zelf. Bij de start van een ander project heb ik ooit mijn oude hoogleraar klassieke en middeleeuwse wijsbegeerte L. M. de Rijk geciteerd, dat wil ik nu weer doen.

In de context van een college over de Ideeënleer van Plato en het Neoplatonisme argumenteerde hij dat Ideeën, net als idealen, wel heel mooi zijn, maar om iets te verwezenlijken moet je vuile handen maken. Onaantastbare puurheid is prachtig, maar levert nooit iets concreets op.

Daarom liep de fysieke schepping volgens de neoplatonisten en in hun voetspoor de Christenen, uit op zo’n narigheid. Dat gold in zekere mate voor ons project. Niet de narigheid, maar wel dat de praktijk veel weerbarstiger bleek dan wij tijdens het schrijven van ons onbezoedeld ideale projectplan, en daaraan voorafgaand, het informatiebeleidsplan, hadden voorzien.

De drie lagen die wij schematisch hebben uitgewerkt, waarbij de collectiegegevens integraal ter beschikking zouden staan aan een virtuele redactie-omgeving, waarin ook de andere kennisbronnen en het werk van de collega-conservatoren, al dan niet gepubliceerd, in een semantisch samenhangend geheel zouden kunnen worden beheerd en gebruikt voor het vervaardigen van presentaties in de bovenste laag is zowel technisch, als conceptueel niet eenvoudig van de grond te tillen en te bevatten.

En hoewel alles nu in pilotvorm aanwezig is en bovendien zeer rijk van inhoud, denken wij dat het werkproces zelf gaandeweg in deze omgeving geadopteerd zal worden. Dat heeft gewoon tijd nodig en kan niet worden geforceerd.

Onder de oppervlakte bestaande uit boeiende teksten, prachtig historisch beeldmateriaal, aardige visualisaties en relevante collectiegegevens, ligt een concept dat tot de wereld van erfgoed 3.0, en daar voorbij, behoort. Dat was een bewuste keuze die door Marjan Scharloo ook met verve en moedig is verdedigd. En het ademt de geest waarmee Teylers Universum tijdens zijn ontstaan is bezield.

Ik hoop van harte dat deze pilot het beginpunt is van een reeks presentaties die het cultureel universum dat in Teylers Museum wordt gekoesterd, toegankelijk maakt.

Dank voor uw aandacht.

http://www.teylersuniversum.nl

Advertisements

Cartoons in Progress – size matters

Just 2 cartoons for a education oriented project revolving around the world wheat and the bakery, accompanied by the initial sketches.

baker with mixing bowl
baker with mixing bowl, sketch
baker
Baker with mixing bowl, cleaned up illlustration
baker at work
baker at work
baker_at_work
Baker at work, final illustration
bakker in werkkleding 2
baker with corrected hat

After inspection by the client the long hat, which suggests a cook, rather than a baker (I must admit that I missed that one), I went into the Illustrator file and adapted the hat. Lowering some control points, tweaking a few Bézier-curves, and there you have it, a hat that floats between a beret and a long cook’s hat.

baker with stick
working baker with corrected hat